İşyerlerinde; yanıcı kimyasal maddelerin gaz, buhar, sis ve tozlarının atmosferik şartlar altında hava ile oluşturduğu ve herhangi bir tutuşturucu kaynakla temasında tümüyle yanabilen karışımları çalışanlar ve işyeri güvenliği açısından önemli tehlike kaynağı oluşturmaktadır.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4 üncü maddesine göre işverenler, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu çerçevede; Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar. Kanunun 11’inci maddesine göre ise işveren; çalışma ortamı, kullanılan maddeler, iş ekipmanı ile çevre şartlarını dikkate alarak meydana gelebilecek acil durumları önceden değerlendirerek, çalışanları ve çalışma çevresini etkilemesi mümkün ve muhtemel acil durumları belirler ve bunların olumsuz etkilerini önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri alır.

30.04.2013 tarih ve 28633 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik” e göre;

  • İşveren, patlamaların önlenmesi ve bunlardan korunmayı sağlamak amacıyla, yapılan işlemlerin doğasına uygun olan teknik ve organizasyona yönelik önlemleri alır. Bu önlemler alınırken aşağıda belirtilen temel ilkelere ve verilen öncelik sırasına uyulur;
  • Patlayıcı ortam oluşmasını önlemek,
  • Yapılan işlemlerin doğası gereği patlayıcı ortam oluşmasının önlenmesi mümkün değilse patlayıcı ortamın tutuşmasını önlemek,
  • Çalışanların sağlık ve güvenliklerini sağlayacak şekilde patlamanın zararlı etkilerini azaltacak önlemleri almak.

Bu önlemler gerektiğinde patlamanın yayılmasını önleyecek tedbirlerle birlikte alınır. Alınan bu tedbirler düzenli aralıklarla ve işyerindeki önemli değişikliklerden sonra yeniden gözden geçirilir.

  • İşveren, 29/12/2012 tarihli ve 28512 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğine uygun risk değerlendirmesi çalışmalarını yaparken, patlayıcı ortamdan kaynaklanan özel risklerin değerlendirmesinde aşağıdaki hususları da dikkate alır:
  • Patlayıcı ortam oluşma ihtimali ve bu ortamın kalıcılığı,
  • Statik elektrik de dâhil tutuşturucu kaynakların bulunma, aktif ve etkili hale gelme ihtimalleri,
  • İşyerinde bulunan tesis, kullanılan maddeler, prosesler ile bunların muhtemel karşılıklı etkileşimleri,
  • Olabilecek patlama etkisinin büyüklüğü.

Parlama veya patlama riski değerlendirilirken patlayıcı ortamların oluşabileceği yerlere açık olan veya açılabilen yerler de dikkate alınarak bir bütün olarak değerlendirilir.

  • İşverenler, belirtilen yükümlülüğünü yerine getirirken, Patlamadan Korunma Dokümanı hazırlanmasını sağlamakla yükümlüdür.

Patlamadan Korunma Dokümanında;

  • Patlama riskinin belirlendiği ve değerlendirildiği hususu,
  • Alınacak önlemler
  • Tehlikeli yerlerin sınıflandırılması
  • Çalışanların sağlık ve güvenliklerinin patlayıcı ortam risklerinden korunması için asgari gerekler ve ekipmanların ve koruyucu sistemlerin seçiminde uyulacak kriterler kriterler
  • Çalışma yerleri ve uyarı cihazları da dâhil olmak üzere iş ekipmanının tasarımı, işletilmesi, kontrolü ve bakımının güvenlik kurallarına uygun olarak sağlandığı,
  • İşyerinde kullanılan tüm ekipmanın 25/4/2013 tarihli ve 28628 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğine uygunluğu,

yazılı olarak yer alır.

TEMA OSGB uzmanları tarafından, ilgili mevzuat hükümlerine uygun aşağıda belirtilen iş akışına göre parlamadan korunma dokümanı hazırlanır.

  • Risk değerlendirmesi yapılması.
  • Muhtemel patlayıcı ortam oluşabilecek bölümlerim tespit edilmesi.
  • Bölümlerde kullanılan kimyasalların ve kullanılan elektrikli ekipmanların tespit edilmesi.
  • Malzeme Güvenlik Bilgi Formlarından (MSDS) yanıcı kimyasalların özelliklerini içeren listenin oluşturulması.
  • Yanıcı kimyasalların hesaplamalarının TS EN 60079 standardına uygun yapılarak tehlikeli bölgelerin sınıfının tayin edilmesi ve patlama riskinin oluştuğu çapın hesaplanması.
  • Alınması gereken önlemlerin değerlendirilmesi.

Yapılan çalışmalar, ölçümler, hesaplamalar ve değerlendirmeler sonucunda işyerinde patlayıcı ortam oluşabilecek bölgeler belirlenir ve patlamaların önlenmesi ve etkilerinin sınırlandırılmasına yönelik alınması gereken önlemlerin yer aldığı rapor hazırlanır.

Neden Patlamadan Korunma Dokümanı Yaptırmalıyız?

Bilindiği üzere tehlikeli kimyasallar, hem kimya endüstrisinde hem de pek çok sektörde hammadde ve yardımcı malzeme olarak kullanılmaktadır. Özellikle alevlenebilir malzemelerin tutuşturucu kaynaklarla oluşturabileceği tehlikeler sonucunda büyük kayıplar oluşabilmektedir. Bu sebeple temel olarak önlemleri tam tanımlayabilmek için, tehlike ve riskleri doğru değerlendirmekten geçmektedir.

Patlayıcı Ortam Nedir?

Patlama tıpkı yangında olduğu gibi yanıcı, yakıcı maddeler in ve tutuşma kaynaklarının bir araya gelmesi ile ortaya çıkan yangına göre çok daha yüksek hızlarda gerçekleşerek basınç ve ısı dalgası oluşturan bir olaydır. İşletmelerden, hazırlanması istenilen “Patlamadan Korunma Dokümanı” ise işletmelerin bulundukları sektöre, üretim metotlarına, kullanılan maddelere ve ekipmanlara göre patlama ile ilgili tehlikeleri değerlendirmesi, değerlendirme sonuçlarına göre mevcut alınması gerekli önlemleri belirten proaktif bir metodun uygulanması olarak tanımlanabilir.

Patlamadan Korunma Dokümanı Gereken Bazı İşletmeler Nelerdir?

LPG ve Diğer Petrol Ürünleri Üretim, Dolum ve Dağıtım Tesisleri, Maden Ocakları

Kimyasal Madde Üreten ve/veya Depolayan Yerler, Kimyevi Tahlil Laboratuvarları

Boya ve Tiner imalathaneleri, Un, Şeker, Nişasta Fabrikaları

Elektrikli Cihaz ve Teçhizat İmalathaneleri, Boya işlemi Yapılan/Boyahane içeren işletmeler, Ham Deri imalathaneleri

Akü imalathanelerinin Bazı Bölümleri

Margarin, Zeytinyağı ve Diğer Yağ imalathaneleri, Kağıt Fabrikaları

Aluminyum, Ağaç Tozu Ortaya Çıkan İşletmeler vb.

Niçin PKD Hazırlanır?

PKD ha zırlamanın amacı işyerlerinde muhtemel patl ayıcı ortamları belirli yaklaşımlarla tespit ederek çalışanları sağlık ve güvenlik yönünden işyerlerinde oluşabilecek patlayıcı ortamların tehlikelerinden korumak için alın­ması gereken önlemlerin değerlendirilmesidir.

İşyerlerinde oluşabilecek patlayıcı ortamların tehlikelerinden çalışanların sağlık ve güvenliğini korumak için alınması ger­ekli önlemleri belirlemek amacıyla hazırlanan ve 30.04.2013 tarih ve 28633 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamında (10.madde ) işverenler tarafından patlamadan korunma dokümanı hazırlatılmasıgerekliliği belirtilmektedir.

Değerlendirmeler;

Patlamadan Korunma Dokümanı için sadece yasal zorunluluklardan dolayı aksion alınmaması, firmanızda alevlenebilir malzemelerden dolayı yangın çıkabileceğini unutmayınız.

Patlamadan Korunma Dokümanı sadece doküman olarak kalmamalıdır. Dokümandaki verilere göre ekipman seçimi, tehlike bölgelerle ilgili aksiyon planları oluşturmayı unutmayınız. Patlayıcı ortam oluşabilen yerlerde çalışanlara, patlamadan korunma konusunda yeterli ve uygun eğitimi sağlayınız. Eğitim için Patlamadan Korunma Dokümanı hazırlayan uzmanlardan destek alınız.